मनमोहन अधिकारी नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनका अग्रज नेता, लोकतान्त्रिक योद्धा तथा देशका प्रथम जननिर्वाचित कम्युनिष्ट प्रधानमन्त्री हुनुहुन्थ्यो। उहाँको जीवन संघर्ष, त्याग, सिद्धान्तनिष्ठा र जनसेवाप्रति समर्पणको प्रतीकका रूपमा नेपाली राजनीतिक इतिहासमा स्थापित छ।

प्रारम्भिक जीवन

मनमोहन अधिकारीको जन्म १९७९ साल असार १७ गते (वि.सं.) काठमाडौंको भद्रकाली क्षेत्रमा भएको हो। उहाँको बाल्यकाल साधारण परिवेशमा बितेको थियो। प्रारम्भिक शिक्षा काठमाडौंमै प्राप्त गर्नुभएका अधिकारीले पछि भारतमा उच्च शिक्षा हासिल गर्नुभएको थियो।

विद्यार्थी जीवनदेखि नै उहाँ राजनीतिक तथा सामाजिक गतिविधिमा सक्रिय रहनु भएको थियो। भारतमा अध्ययनका क्रममा कम्युनिष्ट विचारधाराबाट प्रभावित भई उहाँ वामपन्थी आन्दोलनमा संलग्न हुनुभएको थियो।

राजनीतिक यात्रा

मनमोहन अधिकारी नेपाल कम्युनिष्ट आन्दोलनका संस्थापक र प्रमुख नेताहरूमध्ये एक हुनुहुन्थ्यो। उहाँले राणा शासन, पञ्चायती व्यवस्था र निरंकुशताको विरोधमा निरन्तर संघर्ष गर्नुभयो।

२००६ सालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनदेखि नै उहाँ लोकतन्त्र स्थापनाका लागि सक्रिय रहनुभयो। विभिन्न कालखण्डमा जेल जीवन, निर्वासन र राजनीतिक प्रतिबन्ध सहँदै पनि उहाँले आफ्नो सिद्धान्तबाट कहिल्यै विचलित हुनुभएन।

उहाँ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) को संस्थापक नेतामध्ये एक हुनुहुन्थ्यो र पार्टी निर्माण तथा विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुभयो।

प्रधानमन्त्रीकाल

२०५१ सालमा सम्पन्न मध्यावधि निर्वाचनपछि मनमोहन अधिकारी नेपालको प्रथम जननिर्वाचित कम्युनिष्ट प्रधानमन्त्री बन्नुभयो। उहाँको नेतृत्वमा बनेको सरकारले सीमित समयमै जनमुखी तथा लोकप्रिय कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्‍यो।

प्रधानमन्त्रीका रूपमा उहाँले “आफ्नो गाउँ आफैं बनाऔँ”, वृद्धभत्ता कार्यक्रम, स्वास्थ्य तथा शिक्षा क्षेत्रमा सुधार जस्ता कार्यक्रममार्फत जनताको जीवनस्तर उकास्ने प्रयास गर्नुभयो। उहाँको सरकार सामाजिक न्याय र समावेशी विकासतर्फ केन्द्रित रहेको थियो।

सामाजिक तथा वैचारिक योगदान

मनमोहन अधिकारी एक सादा, इमानदार र सिद्धान्तनिष्ठ नेता हुनुहुन्थ्यो। उहाँले सधैं जनताको पक्षमा राजनीति गर्नुपर्ने धारणा राख्नुभयो। सत्ता भन्दा सेवा र विचारलाई प्राथमिकता दिने उहाँको स्वभावले सबै वर्गका नागरिकको सम्मान प्राप्त गरेको थियो।

उहाँ लोकतन्त्र, राष्ट्रिय स्वाधीनता, सामाजिक समानता र श्रमिक अधिकारका पक्षपाती हुनुहुन्थ्यो। यादृच्छिक राजनीति भन्दा दीर्घकालीन राष्ट्रिय हितमा आधारित नीतिलाई उहाँले प्राथमिकता दिनुभयो।

निधन र स्मृति

मनमोहन अधिकारीको २०५६ साल वैशाख १९ गते हेलिकप्टर दुर्घटनामा दुःखद निधन भयो। उहाँको असामयिक निधनले नेपाली राजनीतिमा अपूरणीय क्षति पुर्‍याएको थियो।

आज पनि उहाँका विचार, आदर्श र योगदान नेपाली समाजका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेका छन्। उहाँको स्मृतिमा विभिन्न सामाजिक, शैक्षिक तथा अनुसन्धानमूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन हुँदै आएका छन्।